Kazakistan son durum: Rus askerleri yıllar sonra Orta Asya'da

Protestoların çığırından çıkması sonrasında yardım talebinde bulunan Kazakistan yönetimine ilk yardıma koşan ülke Rusya oldu. Rusya'nın anında harekete geçmesi ise, "Dünden hazırmış" yorumlarına neden olurken, Türki Cumhuriyetlerinde bir kez daha Rus hegemonyasının başlaması ise düşündürüyor.

Google Haberlere Abone ol

Rusya, SSCB'nin yıkılışından sonra tekrar Orta Asya'ya girme hayallerini dün itibariyle gerçekleştirmeye başladı. 

LPG zammı bahanesiyle çıkan gösteriler kısa süre içerisinde çığırından çıktı. Yağma ve talana dönüşen gösterilerde, bir süre sonra da silahlar kullanılmaya başlandı.

Göstericilerin silah kullanmasıyla birlikte devlet başkanı yeni bir karar aldı. Buna göre; elinde silah bulunan göstericiler direkt öldürülecek. 

Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev, “Kolluk kuvvetlerine ve orduya, teröristlere karşı uyarı yapmadan öldürmek için ateş açma emri verdim.” dedi.

Kazakistan'da, sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) fiyatlarına zam yapılmasıyla sokaklara dökülen protestocuların hükümet binalarını basıp ateşe vermesinin ardından önüne geçilemez bir kaos patlak verirken, Rus birliklerin ayaklanmayı bastırmak için bölgeye vardığı bildirildi. Çatışmalarda iki güvenlik görevlisi kafası kesilerek öldürüldü. Dünya, çok sayıda can kaybı ve yaralanmanın yaşandığı olayların devam ettiği ülkede yaşananları korku içinde izliyor.

Moskova liderliğindeki askeri birlikler, düzinelerce ölü ve yüzlerce kişinin gözaltına alındığı ayaklanmayı bastırmak için Perşembe günü Kazakistan'ın en büyük şehrine vardığında, sokaklarda silah sesleri yankılanmaya devam ediyordu.

Kazakistan son durum: Rus askerleri yıllar sonra Orta Asya'da
Kazakistan son durum: Rus askerleri yıllar sonra Orta Asya'da

 

Protestolar, sıvı petrol gazı (LPG) fiyatlarında Yeni Yıl artışına öfkeyle bu hafta 19 milyon ülkeye yayıldı. Almatı'da ve batıdaki Mangystau eyaletinde binlerce kişi, petrol ve gaz ihracatçısı Kazakistan'ın geniş enerji rezervleri göz önüne alındığında fiyat artışının haksız olduğunu söyleyerek sokaklara döküldü.

Uzun zamandır Orta Asya'daki eski Sovyet cumhuriyetlerinin en istikrarlısı olarak görülen enerji zengini Kazakistan, günlerdir süren artan akaryakıt fiyatlarına yönelik protestoların ayaklanmaya dönüşmesinin ardından, on yılların en büyük kriziyle karşı karşıya.

Artan baskı altında, Cumhurbaşkanı Kassym-Jomart Tokayev, Rusya'nın egemen olduğu Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü'ne (CSTO) 'yurt dışında kapsamlı eğitim almış terörist gruplar' ile mücadele etmesi için çağrıda bulundu.

Kazakistan son durum: Rus askerleri yıllar sonra Orta Asya'da
Kazakistan son durum: Rus askerleri yıllar sonra Orta Asya'da

 

İttifak, 1999'daki kuruluşundan bu yana giriştiği ilk büyük ortak eyleminde, Rus paraşütçü birlikleri ve askeri birimler de dahil olmak üzere ilk ekiplerin birkaç saat içinde gönderildiğini söyledi.

Rusya Savunma Bakanlığı, Kazak hükümetinin yardım çağrısında bulunmasının ardından, Moskova liderliğindeki bir barış gücüne ait ilk Rus birliklerinin Kazakistan'a ulaştığını söyledi.

Yerel basında çıkan haberlere göre, güvenlik güçleri göstericileri meydandan ve diğer önemli hükümet binalarından uzaklaştırdı ancak şehrin başka yerlerinde de silah sesleri duyulduğu bildirildi.

Almatı'daki çatışmalar, protestocuların birkaç hükümet binasını basmasından bir gün sonra da devam etti. Bir AFP muhabiri, ana meydan yönünden düzenli olarak silah sesleri duyduğunu aktardı.

Kazakistan son durum: Rus askerleri yıllar sonra Orta Asya'da
Kazakistan son durum: Rus askerleri yıllar sonra Orta Asya'da

 

Yanmış araçlar Almatı sokaklarını doldurdu, birkaç hükümet binası harabeye döndü ve Çarşamba günü protestocular tarafından basılan ve yağmalanan cumhurbaşkanlığı konutunun arazisine mermi kovanları saçıldı.

29 yaşındaki anaokulu öğretmeni Samal, konutun yakınında AFP'ye verdiği demeçte, "İnsanlarımızın bu kadar korkunç olabileceğini bilmiyordum" dedi.

CSTO katılan asker sayısını belirtmediği açıklamasında, "Barış güçleri... durumu istikrara kavuşturmak ve normalleştirmek için sınırlı bir süre için Kazakistan Cumhuriyeti'ne gönderildi" dedi.

Rusya Dışişleri Bakanlığı, ayaklanmayı "Kazakistan'ın güvenliğini ve bütünlüğünü baltalamak için dışarıdan beslenen bir girişim" olarak gördüğünü söyledi. Polis, Almatı'daki hükümet binalarında güvenlik güçleriyle gece saatlerinde çıkan çatışmalarda düzinelerce insanın "ortadan kaldırıldığını" açıkladı.

İçişleri Bakanlığı, polisin "sokakları temizlemek için ilerlediğini" ve şu ana kadar yaklaşık 2 bin 300 kişiyi gözaltına aldığını duyurdu. Yetkililer, olaylarda 1000'den fazla kişinin yaralandığını, yaklaşık 400'ünün hastaneye ve 62'sinin yoğun bakıma kaldırıldığını söyledi.

Kazakistan son durum: Rus askerleri yıllar sonra Orta Asya'da
Kazakistan son durum: Rus askerleri yıllar sonra Orta Asya'da



Kazak yetkililer, çıkan çatışmalarda 748 güvenlik görevlisinin yaralandığını, 18'inin de öldürüldüğünü duyururken, iki tanesinin kafasının kesildiğini açıkladı. Protestolar, 2019'da görevi bırakan ve halefi olarak Tokayev'i seçen Kazakistan'ın kurucu Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev'in kurduğu rejim için şimdiye kadarki en büyük tehdit. Tokayev, Çarşamba günü erken saatlerde kabinenin istifa ettiğini açıklayarak huzursuzluğun büyümesini önlemeye çalıştı ancak protestolar devam etti.

Protestolar tırmanırken, yetkililer sokağa çıkma yasakları, hareket kısıtlamaları ve toplu toplantı yasakları ile 19 Ocak'a kadar ülke çapında olağanüstü hal ilan etti. Hükümet Perşembe günü başka bir taviz vererek, "sosyo-ekonomik durumu istikrara kavuşturmak için" "acil" önlemlere ihtiyaç olduğunu söyledi ve altı ay için yeni yakıt fiyatı limitleri belirledi.

Öfkenin büyük kısmı, 81 yaşındaki ve Tokayev'e iktidarı vermeden önce 1989'dan beri Kazakistan'ı yöneten Nazarbayev'e yöneldi. Birçok protestocu "Yaşlı Adam Dışarı!" diye bağırdı. Birkaç tanık AFP'ye, güneydeki Taldikorgan kentinde eski liderin bir heykelinin yıkıldığını anlattı.

ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Ned Price, Kazakistan'daki Rus birliklerini ülke kurumlarının kontrolünü ele geçirmemeleri konusunda uyardı ve taraflara itidal çağrısında bulundu.
Fransa merkezli Kazak muhalefet lideri Muhtar Ablyazov, ülkede iktidardaki rejimin sona ermek üzere olduğunu söyledi. Eski enerji bakanı AFP'ye verdiği bir röportajda, "Bu artık sadece zaman meselesi" dedi.

Kazakistan Devlet Televizyonu'na göre, Tokayev' 'düzenin büyük ölçüde sağlandığını ve Cuma günü bir ulusa sesleniş gerçekleştireceğini' açıkladı.

GÖSTERİCİLER HAVALİMANINI BASTI

Bazı uluslararası uçuşların durdurulduğu Almatı'da havalimanı dün göstericilerin kontrolüne geçti. Şehirden yağma haberleri de gelirken, Rus medyası şehrin iki hastanesinin 'teröristler' tarafından kuşatıldığını yazdı.

Almatı'daki ana meydanda bir kez daha patlama ve silah sesleri duyuldu. Görgü tanıkları, askeri araçların meydanda göründüğünü söylüyor.

Tass haber ajansına konuşan görgü tanıkları, askerlerin Almatı'daki ana meydanda göstericilere ve çevredeki arabalara ateş açmaya başladığını anlattı. Protestolarda kanun ve düzen ihlali nedeniyle 2 bin kişi gözaltına alındı.

Agence France-Presse (AFP), Almatı'da bugün gerçekleşen çatışmalardan bazı fotoğrafları dünyaya servis etti. Fotoğraflarda belediye binasına girmeye çalışan göstericiler ve güpegündüz dövülen bir kişi görünüyor.

Ria, birkaç güne yayılan protestoların Kazakistan ekonomisine faturasının 100 milyon doları bulabileceğini bildirdi. Rus yayın organı, Almatı meydanındaki kalabalığın dağıtıldığını, küçük bir grubun dükkanlarda yağmaya devam ettiğini yazdı

Kazakistan'ın halihazırdaki başkenti Nur Sultan'da askerlerin sokaklarda devriye gezdiği görülüyor. Rus medyasındaki haberlerde, Kazakistan sokaklarındaki 'silahlı çatışma' vurgusu öne çıkıyor.

Kazakistan'da internet tamamen kapalı. Telegram, Signal ve WhatsApp gibi mesajlaşma uygulamaları kullanılamazken, gösteri haberlerinin yer aldığı iki internet sitesi kapatıldı.

Ukrayna'da sürgünde bulunan Kazak muhalif lider Muhtar Ablyazov ise, protestoları koordine etmek için Kiev'de bir merkez kurduğunu belirtti ve sokağa çıkan Kazakların kendisiyle iletişime geçmesi için iki telefon numarası yayınladı.

MESELE LPG ZAMLARI DEĞİL

BBC Rusça'dan Olga Ivshina'nın analizi, 'Mesele sadece yakıt fiyatları değil' başlığını taşıyor: "Protestoların hızla şiddetli bir hale dönmesi Kazakistan'da ve bölgedeki insanları şaşkınlığa uğrattı ve meselenin sadece yakıt fiyatlarından ibaret olmayabileceğine işaret etti.

Genellikle otoriter bir devlet olarak bilinen Kazakistan, istikrarlı bir Orta Asya ülkesiydi. 2019'a kadar Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev'in iktidarda olduğu ülkede bir kişi kültü oluşmuş, ülke genelinde heykelleri dikilmiş, başkent Astana'nın adı da Nur-Sultan olarak değiştirilmişti.

Fakat hükümet karşıtı protestoların düzenlendiği bir dönemde bunları dindirmek için görevi bırakmış ve yerine de kendisine yakın bir ismi yerleştirmişti. Etkili bir muhalefetin olmadığı Kazakistan'daki çoğu seçim iktidar partisi tarafından yüzde 100'e yakın oyla kazanılıyor.

Konuştuğum analistler, Kazak hükümetinin toplumda birikmiş öfkeyi hafife aldığını, sandıktan çıkan bir demokrasinin olmadığı ülkede insanların seslerini duyurabilmek için sokağa çıkmak zorunda hissettiğini söylüyor. Ve insanların yakıt fiyatları dışında da sorunları olduğu neredeyse kesin."

Londra merkezli düşünce kuruluşu Chatham House'un Orta Asya Uzmanı Kate Mallinson, "Protestocular Kazak hükümetinin ülkeyi modernize edememesi ve her kademeden insanın hayatını etkileyecek reformları hayata geçirememesi nedeniyle derin bir kırgınlık ve kızgınlık içinde" diyor.

Kazakistan'daki eylemleri tetikleyen petrol zengini Mangistau'da LPG fiyatlarına zam yapılmasıydı. Ancak hükümetin eylemcilerin istekleri doğrultusunda fiyatı düşürmesine karşın, protestolar sürdü. Cumhurbaşkanı Tokayev, "Yetkililerin ülkede istikrarı sağlamak için Mangistau'daki LPG fiyatlarını düşürme kararı aldım" dedi.

Hükümet yanlısı gazetecilerden Yerbol Yedilov'un "Yerbol Online" adlı Telegram kanalında paylaştığı görüntülere göre protestocular Nazarbayev'in memleketi olan Taldıkurgan'da Nazarbayev'in bir heykelini yıktı.

Protestoların durulmaması üzerine Cumhurbaşkanı Tokayev hükümeti görevden aldı. Ardından Başbakan Yardımcısı Alihan Smailov'u geçici başbakan olarak atadı.

Gösterilerin başladığı petrol zengini Mangistau bölgesindeki Zhanaozen kentinde 2011 yılında, güvenlik güçleri, maaşlarının artırılması ve çalışma koşullarının iyileştirilmesi talebiyle greve giden petrol işçilerinin eylemine müdahale etmiş, 14 kişi yaşamını yitirmişti.

Bu müdahalenin, Kazakistan'ın 1991'de Sovyetler Birliği'nden bağımsızlığını kazanmasından sonra ülkede yaşanan en kanlı olay olduğu bildiriliyor.

Protestoların merkezi olan Almatı ise, Kazakistan'ın en büyük şehri konumunda. Ülkenin güneydoğusunda yer alan şehir, başkent Nur Sultan'a bin kilometre mesafede. 1997 yılı öncesinde de ülkenin başkentiydi. Şimdilerde ise Orta Asya ülkesinin gerek finansal gerekse de kültürel merkezi konumunda.

Yaklaşık 30 yıl boyunca ülkeyi yöneten kurucu lider Nursultan Nazarbayev 2019'de devlet başkanlığından ayrılmış, yerine onun desteklediği Kasım Cömert Tokayev seçilmişti. 81 yaşındaki Nazarbayev devlet başkanlığından ayrılmasına rağmen ülke yönetiminde hâlâ etkin. Nazarbayev, "Ulusun Lideri'' sıfatıyla yargı muafiyeti gibi bir dizi ayrıcalığa sahip.


 

Yorumlar