İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi kimdir, nerelidir, kaç yaşında öldü?

Azerbaycan'daki baraj açılışı töreninden döndükten sonra helikopter kazasında hayatını kaybeden İran Cumhurbaşkanı Reisi'nin ölümü dünya genelinde şok etkisi yaptı.

Google Haberlere Abone ol
Hamaney'in halefi olarak görülüyordu

İran devlet televizyonu, Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan ve beraberlerindeki heyetin 19 Mayıs'ta düşen helikopterde hayatını kaybettiğini doğruladı. Helikopterin 'sert iniş' yaptığı açıklanan kazanın ardından, İran devlet basını helikopterdekilerin hayatını kaybettiğini duyurdu.

63 yaşında hayatını kaybeden İbrahim Reisi, 2021 yılında göreve gelmişti. 2017'de cumhurbaşkanlığı seçimlerini Hasan Ruhani karşısında kaybeden Reisi, İran'ın dini lideri Ali Hamaney'in halefi olarak görülüyordu.

DEVRİM YILLARI VE YÜKSELİŞİ

İbrahim Reisi, İran'ın Meşhed kentinde büyüdü ve İslam Devrimi’nde aktif rol aldı. 1979'daki devrimden sonra farklı bölgelerde savcı olarak görev yaptıktan sonra 1985 yılında savcı yardımcısı olarak başkent Tahran'a gönderildi. İran İslam Devrimi'nin lideri Ayetullah Humeyni'nin görüşleri çerçevesinde ülkenin yönetilmesi için rejime bağlı bir şekilde uzun yıllar mücadele etti. Hak örgütlerine göre, İran ve Irak arasındaki sekiz yıllık savaş sona erdikten sonra 1988 yılında binlerce mahkumun idam edilmesinde de rol oynadı. Reisi, bu iddialara kamuoyu önünde yanıt vermedi.

YARGI KARİYERİ VE NÜFUZU

BBC Türkçe'nin aktardığına göre, İbrahim Reisi, sonraki yıllarda nüfuzunu artırdı. Özellikle 1989'da Hamaney'in İran'ın dini lideri olmasının ardından Reisi'nin yargı kanadındaki yükselişi hızlandı. 1990-1995 yıllarında Tahran Cumhuriyet Başsavcılığı görevine atandı. 2016'da ülkenin en büyük hayır kurumunun başına getirilerek milyarlarca doların yönetiminden sorumlu oldu. 2019'da yargı erkinin başına getirildi ve 2021 seçiminde ilk turda Cumhurbaşkanlığı görevine seçildi.

PROTESTOLAR VE SERT POLİTİKALAR

2022 yılında İran genelinde yayılan hükümet karşıtı eylemler, Reisi'nin dönemine damga vurdu. Mahsa Jîna Emini, 'başörtüsü kurallarını ihlal ettiği' iddiasıyla başkentte 'ahlak polisi' tarafından gözaltına alındıktan üç gün sonra, 16 Eylül 2022'de Tahran'daki bir hastanede hayatını kaybetti. Görgü tanıkları, 22 yaşındaki Kürt kadının gözaltındayken darp edildiğini söyledi, ancak yetkililer kötü muamele gördüğü iddialarını reddetti ve ölümünü 'ani kalp yetmezliğine' bağladı.

Cumhurbaşkanı Reisi, ülke geneline yayılan protestolarla ilgili sert bir tutum izledi ve eylemlerin kolluk güçleri tarafından bastırılması yönünde talimat verdi. Birleşmiş Milletler (BM) bu eylemlerle bağlantılı olarak 551 eylemcinin güvenlik güçleri tarafından öldürüldüğünü kaydediyor. Bu kişilerin bir çoğu, ateşli silahlarla öldürüldü. Hükümet 75 güvenlik görevlisinin de öldürüldüğünü dile getiriyor. Eylemlerle bağlantılı olarak 20 binden fazla kişi gözaltına alındı, dokuz erkek eylemci idam edildi.

BÖLGESEL GERGİNLİKLER VE ÇATIŞMA POTANSİYELİ

Reisi'nin dönemine damga vuran bir diğer gündem ise bölgedeki çatışma potansiyelinin artması ve geniş bir coğrafyada İran'ın dahil olduğu gerginliklerin yükselmesi oldu. 2023 yılının Mart ayında İran, bölgedeki rakibi Suudi Arabistan'la ilişkileri düzeltme girişiminde bulundu. Ancak 7 Ekim 2023'te Hamas'ın silahlı kanadı İzzeddin El Kassam Tugayları'nın İsrail'e yönelik saldırısıyla başlayan ve Gazze'nin İsrail bombalarıyla yerle bir edilmesiyle devam eden çatışma durumu, İran'ı yeni bir denklemin içine soktu. Lübnan'da Hizbullah, Yemen'de Husiler ve Irak ile Suriye'de çeşitli silahlı grupların da faaliyetiyle, İran'ın da dahil olduğu çatışma potansiyelinin geniş bir alana yayılma ihtimali arttı.

Yorumlar