Boko Haram nedir? ANALİZ

Setav, Nijerya’nın kuzeyinde Müslümanların çoğunlukta yaşadığı bölgede Selefi bir davet hareketinin bir terör örgütüne nasıl dönüştüğünün ele alındığı analiz dosyası hazırladı.

Boko Haram nedir? ANALİZ
02 Eylül 2017 Cumartesi 20:27

Sonhaberler | Haber Merkezi 

Boko Haram, İslam dünyasının yaşadığı derin krizler sırasında teşekkül eden cihatçı ideolojiyi benimseyen bir grubun Nijerya’nın kuzeyindeki kültürel, siyasi, toplumsal, ekonomik ve dini krizden beslenerek oluşturduğu bir terör örgütüdür. 

Örgütün kurucusu Muhammed Yusuf derin bir din alimi olmaktan ziyade Selefi-Cihatçı ideolojiyi etkili bir hitabetle kullanan bir hatiptir. Selefi dini yorumun 1970’lerden itibaren Nijerya’nın kuzeyinde var olması Yusuf’a bir toplumsal çevre oluşturma imkanı sunmuştur. Selefi gruplardan bir kesimini kendi etrafında toplayan Yusuf, Boko Haram’a evrilecek olan yapının nüvesini oluşturmuştur. Bu çekirdek ekip Nijerya’daki Müslüman bölgelerde ekonomik, toplumsal ve siyasi beklentilerine cevap verilmeyen, geleneksel dini grupların eylem tarzından rahatsız olan gençlerin öfkesini yönetmeye başlamıştır.

Örgüt kullandığı Selefi söylem içindeki cihat kavramını zamanla daha çok vurgulayarak şiddet içerikli bir dil benimsemiştir. Yusuf’un şiddet barındıran söylemi Nijerya’da geleneksel dini yapılar, yerel yönetimler ve merkezi yönetim arasındaki ilişki çerçevesinde şekillenen dini-toplumsal-siyasi yapıyı tehdit etmeye başladı-
ğında Yusuf ve takipçileri Nijerya ordusunun sert müdahalesiyle karşılaşmıştır. Nijerya ordusunun 2009’da Yusuf ve takipçilerine yönelik gerçekleştirdiği operasyonların terörle mücadele stratejisi çerçevesinden yoksun olması örgütün (Yusuf ve lider kadrosunun çoğu öldürülmesine rağmen) güçlenerek bölgesel bir terör örgütüne dönüşmesinin zeminini oluşturmuştur.

Boko Haram ilk teşekkül ettiği dönemde Taliban ve El-Kaide gibi örgütlerle aynı paralelde dururken DEAŞ’ın güçlenmeye başladığı dönemde ise ona biat etmiştir. Örgüt söylem düzeyinde 73. “Trans Sahara Counter Terrorism Partnership”, U.S. Africa Command, http://www.africom.mil, (Erişim tarihi: 9 Mart 2017). 

“Şeriat”, “cihat” ve “tağut” gibi kavramları kurgulama şekli itibarıyla Taliban, El-Kaide ve DEAŞ ile benzeştiği gibi Taliban ve El-Kaide liderlerini övgüyle anmıştır. Ayrıca DEAŞ’a biat etmeden önce bölgede El-Kaide’yle iltisaklı gruplarla yakın ilişki kurmuştur. Boko Haram mensupları Fransa’nın Mali müdahalesi sırasında El-Kaide ile bağlantılı gruplarla aynı safta Fransa ve Mali birliklerine karşı savaşmıştır. Bunun yanında Boko Haram üyelerinin yer yer Somali’deki Şebab örgütünün kamplarında eğitim aldığı yönünde istihbarat bilgileri kamuoyuna yansımıştır.
 
Boko Haram eylem alanı ve taktiklerini geliştirerek büyümüştür. Başlangıçta Borno eyaletinde suikast ve silahlı baskınlar yapan örgüt süreç içinde bombalı saldırı, bomba yüklü araç saldırısı, intihar eylemi gibi yöntemleri benimsemiş, Nijerya’nın başkenti, komşu ülkeler Kamerun, Nijer ve Çad’ı da hedef almıştır. Ayrıca Nijerya ve bölgedeki diğer ülkelerin misyonlarına da saldırılar düzenlemiştir. ABD’li uzmanlar Boko Haram’ın başta El-Kaide olmak üzere bölgesel ve küresel terör örgütlerinin uzantısı olduğunu vurgulayarak Washington yönetiminin örgütü 2009 yılından 2013 yılına kadar Yabancı Terörist Organizasyon listesine koymamasını eleştirmiştir. ABD istihbarat raporlarında örgüt bölgesel ve uluslararası terör örgütleriyle ilişkilendirilse de organik ilişkisi net şekilde tespit edilememiştir.

Boko Haram söylem ve eylem düzeyinde başarısız olmuş, arkasında yirmi bin ölü ve çoğu Müslüman yirmi milyon krizden etkilenen insan bırakmıştır. Muhammed Yusuf ve Ebu Bekir Şekau Nijerya’ya şeriat getirerek merkezi ve bölgesel yönetimlerin neden olduğu toplumsal, siyasi, ekonomik ve dini sorunları çözeceğini öne sürmüştür. Ancak Boko Haram’ın varlık gösterdiği yıllar boyunca bölge daha da yoksullaşmış, toplum ağır bedeller ödemiş, siyaset kurumunda herhangi bir düzelme olmamış, İslam ve terörün aynı kefede değerlendirildiği yeni bir vakıa ortaya çıkmıştır. Örgüt eylemsel düzeyde Nijerya’nın bütün kuzey eyaletleri başta olmak üzere Nijer, Çad ve Kamerun’daki Müslümanları yönetecek bir “İslam devleti” kurma iddiasında başarısız olmuş, Nijerya-Kamerun sınırında saklanarak genç kızları intihar bombacısı olarak kullanan butik bir terör örgütüne dönüşmüştür.

Boko Haram 2016 yılı sonu itibarıyla oldukça zayıflamıştır. Bölge ülkelerinin operasyonları artarak devam etmektedir. Örgüt bölgesel ve küresel terör örgütleriyle ilişkilerini derinleştirerek varlığını koruma mücadelesi verebilir. Sambisa Ormanı’ndan çıkarılmasından sonra örgütün intihar eylemleri dışında eylem gerçekleştirememesi ise operasyonel kabiliyetini kaybettiğini göstermektedir. Bunun yanında Ebubekir Şekau’ya yönelik örgüt içi suikast girişimleri ve Şekau’nun
kendini ispatlama gayreti örgütün liderlik sorununu açığa çıkarmaktadır. Ayrıca bölgede derin bir krize sebep olan örgütün halk nezdinde itibar kaybettiği  kaydedilmektedir. Bu nedenle önümüzdeki dönemde savaşçı devşirme noktasında ciddi sorunlar yaşayacağı muhakkaktır. Bunun yanında bölge ülkelerinin yukarıda ifade edilen terörle mücadele girişimleri ve Nijerya’nın askeri harcamalarını artırma kararı alması örgütle mücadelenin bundan sonra da devam edeceğini göstermektedir. Buradan hareketle örgütün üye sayısının azalacağı, operasyonel kabiliyetini büyük oranda kaybedeceği ancak bölgesel ve küresel terör örgütleriyle ilişkisini derinleştirerek küçük bir grup şeklinde de olsa önümüzdeki birkaç yıl daha varlığını sürdüreceği söylenebilir. 

ANALİZ DOSYASI İÇİN TIKLAYINIZ

Kaynak: Setav.ogr


 


Etiketler; #SETAV
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×